श्लोक 1 अप्पय्याचे शब्द जिव्हारी बसलेल्या जगन्नाथ पंडिताने कळवळून गंगेकडे पाहिलं. त्याच्या डोळ्यात पाणी दाटून आलं. 'माय, तू असताना मी अनाथ कसा असेन?' त्याच्या मुखातून गंगेच्या स्तुतीचा निरंतर ओघ सुरू झाला--------! हे गंगा मैय्या तुझ्या ह्या निर्मल जलाचा महिमा मी काय आणि कसा वर्णन करू? तुझ्या निर्मल जलाची गोडी, विपुल जलौघाचा विशाल विस्तार, जलाचा निरंतर टिकणारा ताजेपणा सर्वच अलौकिक आहे. ( तळटीप पहावी) ‘‘हे गंगामाते, वसु म्हणजे धन, दौलत. ही वसुंधा सर्व प्रकारच्या ऐश्वर्याने सम्पन्न आहे. परंतु ह्या वसुंधरेला सम्पन्न, वैभवशाली करण्यात तुझं योगदान फार मोठं आहे. तुझ्या सहभागाविना ही धरित्री इतकी सुजला, सुफला, सस्य श्यामला झाली नसती. तिची खरी समृद्धी, सम्पन्नता, श्रीमंती ही तूच आहेस. गंगा जल हेच तुझं स्वयंसिद्ध ऐश्वर्य आहे. तुला ते उदारहस्ते शिव, विष्णु वा कोणत्या देवाने बहाल केलेलं नाही तर, ते तुझं अंगभूत ऐश्वर्य आहे. तुझं हे निर्मल जल तुला सर्वोच्च पदी विराजमान करतं. तुझं हे ईशित्व, योग्यता, सामर्थ्य, सम्पन्नता, निरिच्छता...
श्लोक 3 गंगेचं उसळणारं पाणी पाहून, तिच्या उंच उंच लाटा पाहून कवी मनाच्या जगन्नाथाच्या कल्पनाशक्तीचा वारूही भरधाव उधळला नाही तरच नवल! गंगेच्या लाटांवर नजर स्थिर करत जगन्नाथ पंडित गंगेला उद्देशून तिसरा श्लोक म्हणू लागला, माय, कुठल्या मनस्विनी स्त्रीला सवत आवडेल? आपल्या पतीने महा क्रोधाने सर्व जगाचा नाश केल्यावरही, जी पत्नी कुठलाही राग व्यक्त न करता, फिरून सर्व विश्व तितक्याच आस्थेने , प्रेमाने निर्माण करते; अशा कर्तबगार पार्वतीला तर सवत कशी रुचावी? ती सवत जर सुंदर, सुस्वाभावी, सुशील, कुलीन निर्मल गंगा असेल आणि पतीने तिला त्याच्या डोक्यावर बसवलं असेल तर पत्नीला राग येणं स्वाभाविकच आहे. पार्वतीच्या तळपायाची आग मस्तकी गेल्यावर प्रत्यक्ष महादेवांनाही तिच्या लाथेचा तडाखा माथ्यावर सहन करायला लागला. (त्याची रोचक गोष्ट तळटिपेत देते) मग प्रत्यक्ष सवतीला म्हणजे गंगेला हिमाद्रिकन्येची दहशत वाटणं स्वाभाविक आहे. सूर्य उगवल्यावर काही लपून रहात नाही सर्व काही स्वच्छ दिसतं. तसच महादेवांच्या आणि गंगेच्या नात्याचे बिंग फुटलं. उमादेवींना सर्व प्रकार अवगत झाला. नगाधिपती...
श्लोक 2 आपल्या डबडबलेल्या डोळ्यांनी गंगेकडे पाहताना जगन्नाथाचं उर भरून आलं. माय, तू इतरांसारखी नाहीस. तू तुझ्या सर्व लेकरांशी प्रेमानेच वागतेस. हे माते तू तर गुरूमाऊली आहेस. तुझ्या प्रवाहाकडे एकदा नुसती नजर जरी टाकली तरी ती हटत नाही. तुझ्या विशाल प्रवाहाकडे पाहता कोणीही आपल्या कोत्या कूपमंडूक प्रवृत्तीचा त्याग करेल. तुझी धीर गभीर ( गभीर हा शब्द प्रवाहाच्या पाण्याची खोली दर्शवतो, तसेच पाण्याचा धीरगंभीर, घुमणारा आवाज किंवा गाज सांगतो, जलौघाचा रहस्यपूर्ण प्रवास दाखवतो. अगाध मेधावीपण सांगतो दुर्गम प्रवास दर्शवतो) धारा पाहून मनाचा उथळपणा जाऊन त्याच्या विचारांना सद्गुणांची, सद्विचारांची, सत्प्रवृत्तिची खोली लाभेल. तुझा निरंतर वाहणारा प्रवाह मनातील आळसही वाहून नेईल. सर्व भूतमात्राच्या हितासाठी समर्पित केलेलं तुझं जीवन पाहता मनातील स्वार्थी, तुच्छ विचार, लोभ, मोह कसे बरं टिकतील? तुझा सर्वांप्रति समभाव पाहून मी, माझा, माझ्यासाठी असे संकुचित स्वार्थी विचार वाहून जातील. माय! अर्धवट ज्ञान किंवा अज्ञानाचा अंधार मोठी विचित्र परिस्थिती निर्माण करतो. अर्धवट उजेडात दोरी...
Comments
Post a Comment