श्लोक 17

 

श्लोक 17

हे जननी, ह्या पृथ्वीतलावर अनेक छोटी, मोठी तीर्थक्षेत्रे आहेत. प्राणीमात्रांचे दुःख दूर करण्याचा ते प्रयत्न करत असतात. त्यांच्या त्यांच्या कुवतीप्रमानणे पापी लोकांची पापं दूर करत असतात. पण दुष्कर्मं जर धडकी भरवणारी भेसूर असतील तर त्या पापांचं निवारण त्यांनाही शक्य होत नाही. तीर्थक्षेत्रेही कचरतात, भयाने मागे सरतात. त्यांची पाप निवारण्याची सीमा संपल्याचे सांगून गुपचूप बसतात.

जेथे ह्या छोट्यामोठ्या तीर्थांवरची अवलंबित्वाची सीमा संपते तेथे तुझ्या कृपेची अथांग सीमा चालू होते. जे काम करण्यास भले भले मागे सरतील ते पाप निवारणाचं काम तू चुटकीसरशी करून दाखवतेस. चिमणीही उडते आणि गरूडही उडतो पण त्याच्या भरारीत अंतर असणारच नं!

 आपापल्या क्षमतेनुसार, कुवतीप्रमेणे झेपेल असं काम प्रत्येकजण करत असतो. मांजर उंदीर मारू शकते; पण मदमस्त हत्तीच्या गंडस्थळावर थेट झेप घेऊन त्याला लोळवायला पंचानन केसरीच लागतो. त्याप्रमाणे एखादं अशक्यप्राय, अवाढव्य काम करताना  कौशल्याचा आणि क्षमतेचा कस लागतो तेव्हा उगीच पुढेपुढे करणारे बिचकतात, त्यांची बोलती बंद होते. ते काढता पाय घेतात. अशावेळी खर्‍या सामर्थ्याची परीक्षा होते. जो समर्थ असतो तोच ह्या शर्यतीत टिकतो, पुढे येतो, कुठच्याही प्रकारे वल्गना न करता, कुठचाही डामडौल न दाखवता ते काम सहज पूर्ण करतो. त्याच्यासाठी ते काम अकष्टसाध्य असतं. त्याला जणु कष्ट पडतच नाहीत. त्याच्या यशाची ध्वजा गगनात सदैव फडकत राहते. माते तू अशीच आहेस. तुझी असीम कृपा अनुभवत मी तुझी स्तुती करत आहे. माते तुला नमस्कार. (17)

 

कृतक्षुद्रैनस्कानथ झटिति सन्तप्तमनस:

समुद्धर्तुं सन्ति त्रिभुवनतले तीर्थनिवहाः।

अपि प्रायश्चित्तप्रसरणपथातीतचरितान्

नरान् दूरीकर्तुं त्वमिव जननि त्वं विजयसे।।17

 

 अन्वय – हे जननि, कृतक्षुद्रैनस्कान् अथ च झटिति सन्तप्तमनसः नरान्‌ समुद्धर्तुं  त्रिभुवनतले तीर्थनिवहाः सन्ति । प्रायश्चित्तप्रसरणपथातीतचरितान् अपि (नरान्) दूरीकर्तुं त्वं इव त्वं विजयसे । (17)

अन्वयार्थ- भो जननि – हे आई; कृतक्षुद्रैनस्कान् – स्वल्प किवा क्षु्द्र पापे करणारे; अथ – पापाचरणानंतर; झटिति -  तत्काल; सन्तप्तमनसः – पश्चात्तापयुक्त अंतःकरणाच्या; नरान् – पुरुषांस  समुद्धर्तुम् – केलेल्या पापापासून मुक्त करण्यास; त्रिभुवनतले – त्रैलोक्यात; तीर्थनिवहाः - तीर्थांचे समूह; सन्ति – आहेत; अथापि – परंतु ;  हे जननि – हे आई; प्रायश्चित्त- पापनाशसमर्थ धर्माचे प्रसरण म्हणजेच आचरण; त्याचे पंथ – मार्ग ते प्रायश्चितप्रसरणपथ त्याचे अतीत  - अतिक्रांत आहे चरित -आचरण अपि – सुद्धा. म्हणजे खूप काळ बुद्धिपूर्वक मोठी मोठी पातके केल्यामुळे ज्यांना प्रायशचित्ताचा मार्गच राहिला नाही अशाही (नरान्- पुरुषाते); दूरीकर्तुं -पापापासून दूर करावयास, त्वं इव – तुझ्यासारखी;  त्वं – तूच! ; विजयसे – उत्कर्ष पावतेस.

किती तीर्थे त्यांची गणति करिती कोण जगती

अती छोटी पापे धुवुनि जन उद्धार करिती ।

परी कारस्थाने रचुन  अति गे सावधपणे

गुन्हे मोठे मोठे करति नर ज्या उत्तर नसे ।। 17.1 ।।--

 

न प्रायश्चित्तेही कथिलिच जया शास्त्रवचनी

दिसे ना उद्धारा पथचि कुठला दाट तिमिरी  ।

अशांसी पाहूनी हृदय दडपूनी सकल ही

खुजी तीर्थे घेती अति निमुट माघार जननी।। 17.2 ।।

 

परी येसी तूची त्वरित पतितांच्या मदतिसी

तयांच्या पापांना धुवुन करिसी निर्मलमति ।

तयांच्या उद्धारा तुज सम असे तूच जगती

हरोनी पापे ती सतत यशसोपान चढसी ।।17.3 ।।

---------------------------------------------------