श्लोक 52, 53

 

श्लोक 52

जगन्नाथरायांच्या मनात निर्माण झालेली गंगेच्या उंच उंच लाटांची तीव्र ओढ ; तिच्या कुशीत शिरण्याची उत्कट अभिलाषा त्याच्या शब्दा शब्दातून व्यक्त होत आहे. माय, माझं मलीन झालेलं सर्वांग केवळ तुझ्या दर्शनाने पवित्र निष्कलंक होऊ दे; हे त्याचं मागणं मागताना ते म्हणतात,

मदनाला विश्वजयी म्हणतात. जगात कोणी असा नाही जो आपल्या आयुष्यात एकदाही मदनबाधेचा शिकार झाला नाही. बोलून चालून विश्वविजयीच तो! पण ह्या मदनाला शंभू शिवाने आपला तिसरा डोळा उघडून राख राख करून टाकलं. मदनाला शरीरहीन, अंगहीन बनवलं म्हणून तो अनंग झाला. असा जो ‘अनंग-रिपु’ (म्हणजे मदनाचा शत्रू) शिव आपल्या वैराग्यासाठी प्रसिद्ध आहे.

 हे गंगे, त्यालाही तुझा मोह पडून त्याच्या उत्तमांगावर म्हणजे मस्तकावर, जटाजूटांमधे त्याने तुला सर्वोच्च स्थान दिलं. त्याचं कारणही तसच आहे. कारण हे माय, ‘लोकांचं दुःख दूर करणे’ ह्या एकमेव व्रताने तू झपाटल्याप्रमाणे काम करत आहेस. सर्व प्राणिमात्रांचं दुःख दूर करण्याचा जणु काही तू विडाच उचललेला आहेस. तुझ्या उंच उंच उठणार्‍या ह्या लाटा माझं अंग अंग निर्मळ करोत. माझ्या मनात साचलेलं दुःख धुवून टाकोत. (52)

(वृत्त – इंद्रमाला/उपजाती, इंद्रवज्रा आणि उपेंद्रवज्राचे मिश्रण)

विभूषितानङ्गरिपूत्तमाङ्गा सद्यः कृतानेकजनार्तिभङ्गा

मनोहरोत्तुङ्गचलत्तरङ्गा गङ्गा ममाङ्गान्यमलीकरोतु ।। 52 ।।

 

अन्वय – विभूषितानङ्गरिपूत्तमाङ्गा, सद्यः कृतानेकजनार्तिभङ्गा, मनोहरोत्तुङ्गचलत्तरङ्गा गङ्गा मम अङ्गानि अमलीकरोतु ।

अन्वयार्थ - विभूषितं – भूषित केलेले, सजविलेले ; अनंग – मदन ; रिपू – शत्रू ; अनंगरिपोः – मदनाच्या शत्रूचे म्हणजेच शिवाचे ; उत्तमांग – डोके, मस्तक ; यया – जिने ;  (जिने शिवाचे मस्तक भूषविले आहे अशा गंगेचे)  सद्यः –  आजच्या आज, त्याच दिवशी तात्काळ ; आर्ति –दुःख कष्ट पीडा व्यथा दारूण दुःख; कृतानेकजनार्तिभंगा – अनेक लोकांचे दुःख दूर करणारी ; मनोहरोत्तुंगचलत्तरंगाः - सुंदर , मोठ्या उंच उंच, चंचल लाटा असलेली गंगा ; मम – माझ्या ; अंगानि – सर्वांगांना ; अमली करोतु – निर्मळ, पवित्र करो .    

जाळे अनंगा शिवशंभु जोची । त्याच्या जटांसी नित भूषवी जी ।

होता तिचे दर्शनमात्र लोका । पीडा व्यथा जाय लया तयांची ।। 52.1 ।।

लाटा जिच्या चंचल उंच उंच । चित्तास वेधूनचि घेति दिव्य ।

गंगा करो ती मम अंग अंग । अहो सदा निर्मळ निष्कलंक ।। 52.2 ।

 

---------------------------------------------------

श्लोक 53

इमां पीयूषलहरीं जगन्नाथेन निर्मिताम् ।

यः पठेत्तस्य सर्वत्र जायन्ते सुखसम्पदः ।। 53 ।।

पीयूषलहरी ऐशा  । जगन्नाथेचि निर्मिल्या

म्हणे त्यांस सदा लाभे । संपत्ती, सौख्य पूर्णता ।।

---------------------------------------------------

सुदीर्घ गंगालहरी मनोज्ञा । वाचून हो हर्ष ‘अरुंधतीला’ ।

येई तिला जी अनुभूति चित्ता । ती देतसे ती रसिकांस सार्‍या ।।

---------------------------------------------------